UWAGA !!!

Nadlatują komary

Przychodnia Łomianki Startmed

Nadmierne reakcje miejscowe po ukąszeniu przez komary – jak leczyć?

Obrzęk, zaczerwienienie, ból i świąd w miejscu ukąszenia są najczęściej spotykanymi objawami po ukąszeniu przez owady.Komary (Culicidae) są występującą na całym świecie rodziną owadów z rzędu muchówek. Dotychczas na świecie opisano ponad 3 500 gatunków komarów, w Polsce występuje 47 gatunków, z czego najliczniej spotykanym jest Aedes vexans.

 

 Reakcja na ukąszenie 

Nieprawidłowe odczyny po ukąszeniu przez komary są spowodowane reakcją immunologiczną organizmu na białka obecne w ich ślinie, m.in. antykoagulantami, czynnikami przeciwpłytkowymi, czynnikami hemolitycznymi, czynnikami rozszerzającymi naczynia oraz enzymami proteolitycznymi (hialuronidaza, proteazy, esterazy, kininy, neurotoksyny i inne).1

Większość osób narażonych na ukąszenia owadów w ciągu lat rozwija prawidłową odpowiedź immunologiczną na alergeny obecne w ich ślinie. Niekiedy jednak dochodzi do występowania nieprawidłowych reakcji alergicznych, w tym dużych reakcji miejscowych. Słabo nasilona alergia na ślinę komarów występuje u większości ludzi. U osób predysponowanych (obciążony wywiad osobniczy i rodzinny w kierunku atopii) ukąszenie komara może być przyczyną nawrotu objawów choroby alergicznej.2

Po ukąszeniu przez komara mogą wystąpić trzy typy reakcji:

I typ: typowe lokalne reakcje skórne,

II typ: duże lokalne reakcje skórne (Zespół Skeeter) oraz

III typ: reakcje układowe. 3

Pierwszy typ – obejmuje typową lokalną reakcję skórną z natychmiastowym pojawieniem się bąbla z otaczającym go rumieniem. Bąbel powstaje w ciągu 20 minut po ukąszeniu, pozostawiając po około 24 do 36 godzinach swędzące grudki o znacznej spoistości, z pęcherzykiem na szczycie, które ustępują w ciągu 7 do 10 dni.4

Drugi typ – jest następnym powszechnym rodzajem reakcji alergicznej po ugryzieniu przez komary jest duża lokalna reakcja (zespół Skeeter). Objawia się on swędzącym, bolesnym obszarem skóry z zaczerwienieniem, zwiększonym uciepleniem i obrzękiem o średnicy od kilku do nawet kilkunastu centymetrów. Opisana zmiana pojawia się w ciągu kilku godzin od ugryzienia, z najbardziej nasilonymi objawami między 8 a 12 godziną, ustępując ostatecznie w ciągu 3 do 10 dni.

U małych dzieci

miejscowa reakcja skórna może obejmować okolicę oczodołu, większą część twarzy a nawet całe powierzchnie kończyn. Zwłaszcza u dzieci nasilony obrzęk twarzy może utrudniać widzenie, mówienie, jedzenie, a zlokalizowany w obrębie kończyn uniemożliwiać ruch. Cięższym reakcjom po ukąszeniu przez komary często towarzyszy niska gorączka oraz złe samopoczucie. W bardzo nasilonych reakcjach dodatkowo może występować znaczny obrzęk tkanki podskórnej, pęcherze, dreszcze i limfadenopatia.5

Trzeci typ – są to układowe reakcje alergiczne, w tym grudkowa lub ostra uogólniona pokrzywka, astma oskrzelowa, choroba posurowicza, a w rzadkich przypadkach nawet wstrząs anafilaktyczny.6 Innymi obserwowanymi objawami są limfadenopatia, hepatosplenomegalia, gorączka oraz martwicze zapalenie skóry w miejscu ukąszenia.7

LECZENIE

  • W celu złagodzenia obrzęku i świądu stosuje się miejscowe leki przeciwhistaminoweI generacji (dimetynden) lub leki przeciwhistaminowe II generacji stosowane doustnie.1

  • W przypadku nasilonych zmian skórnych powyżej 10 cm średnicy i o bardzo wzmożonym świądzie zaleca się stosowanie glikokortykosteroidów miejscowych o silnym działaniu, np. 0,1% mometazon w postaci maści lub kremów, stosowany 2 razy dziennie przez 5 do 10 dni.2

  • W ciężkich reakcjach alergicznych przebiegających z nasilonym obrzękiem, powodującym zaburzenia widzenia, uniemożliwienie spożywania pokarmów lub też ograniczenie ruchomości kończyn zaleca się stosowanie glikokortykosteroidów ogólnoustrojowo, np. prednizon w dawce 1 mg/ kg m.c./dawkę (maksymalnie do 50 mg) przez 5 do 10 dni.

Wspomagająco można stosować środki zawierające kamforę, mentol, panthenol, alantoinę, nafazolinę i antazolinę oraz inne preparaty stosowane miejscowo w celu złagodzeniu objawów po ugryzieniu przez komary.

Nowością są aparaty elektroniczne stosowane do leczenia skoncentrowanym ciepłem miejsc na skórze po ukłuciu przez owady oraz oparzeń powstałych w wyniku dotyku meduzy lub pokrzywy. Mechanizm działania polega na miejscowym aplikowaniu dawki ciepła o temperaturze 50°C, która powoduje częściowy rozpad składników jadu owadów i wstrzymanie wydzielania histaminy.3

Standardowo nie zaleca się stosowania antybiotyków miejscowych i ogólnoustrojowych. Wyjątek stanowi podejrzenie rozwoju infekcji o etiologii bakteryjnej, w wyniku nadkażenia uszkodzonej skóry w miejscu drapania.

PROFILAKTYKA

Profilaktyka reakcji alergicznych po ugryzieniu przez komary powinna przede wszystkim obejmować usunięcie czynnika wywołującego oraz profilaktyczne stosowanie leków przeciwhistaminowych II generacji.

W celu unikania czynnika wywołującego należy zalecić przebywanie w zamkniętych pomieszczeniach o świcie i zmierzchu oraz unikanie terenów podmokłych, krzewów i wysokich traw. Należy wyeliminować, o ile jest to możliwe, zbiorniki wodne z okolicy domu, aby ograniczyć naturalne środowisko rozwoju komarów. W tym celu dodatkowo zalecane jest stosowanie środków owadobójczych oraz przycinanie traw i krzewów.

W przypadku bariery kontaktowej stosuje się specjalną odzież ochronną, moskitiery, lampy gazowe, gorące powietrze i rośliny zapachowe (geranium, mentol). Miejscowo na skórę ciała i ubrania należy stosować repelenty takie jak permetynę, 10% DEET (N,N-diethyl-3-methylbenzamid) u dzieci powyżej 6 miesiąca życia lub picaridin, który przez 8-10 godzin tworzy barierę ochronną skóry.1

Należy pamiętać, że samice komarów przywabia zwiększone stężenie dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu oraz kwas mlekowy i inne składniki potu. Posługują się też termodetekcją, co sprawia, że w przypadku ludzi bardziej narażeni na ukąszenia komarów są młodzi mężczyźni, dzieci i kobiety w okresie owulacji.

W okresie narażenia na ukąszenia komarów zalecane jest codzienne stosowanie doustnych leków przeciwhistaminowych II generacji (np. cetyryzyna, loratadyna, feksofenadyna, desloratydyna, lewocetyryzyna, rupatadyna), celem zmniejszenia dolegliwości związanych ze świądem, obrzękiem i rumieniem w miejscu ukąszenia przez komara. Wskazane jest stosowanie wyżej opisanych leków zwłaszcza przed zaplanowaną aktywnością na świeżym powietrzu.2

 PODSUMOWANIE I REKOMENDACJA

  • Najczęstszą postacią uczulenia na alergeny śliny komarów są nadmierne reakcje skórne. Uczulenie rozwija się w wyniku kolejnych ukąszeń, reakcje systemowe występują stosunkowo rzadko.

  • Najmłodsze dzieci, które nie wytworzyły naturalnej odporności na alergeny komarów są najbardziej narażone na występowanie nadmiernych reakcji miejscowych. U zdrowych dzieci zazwyczaj duże reakcje skórne (zespół Skeetera) przestają występować w ciągu kilku lat.

  • Zapalenie bakteryjne skóry można podejrzewać gdy jest dłuższy czas rozwoju zmian skórnych (kilka dni). Nadmierne reakcje miejscowe po ukąszeniu przez komary powstają w ciągu kilku godzin i ustępują od 3 do 10 dni. Szybkie rozpoznanie i właściwe leczenie pozwala uniknąć niepotrzebnej diagnostyki i antybiotykoterapii.

  • W zapobieganiu ukąszeń przez komary należy przede wszystkim stosować środki ograniczające rozwój komarów oraz zapobiegające ukąszeniom (moskitiery, odzież ochronna, repelenty).

  • Profilaktyka nadmiernych odczynów po ukąszeniu polega na stosowaniu doustnych leków przeciwhistaminowych II generacji.

ZALECANE LECZENIE

  • Na nasilony świąd i pieczenie – należy stosować doustnie leki przeciwhistaminowe II generacji (np. cetyryzyna w dawce odpowiedniej dla wieku)
  • Na zmiany skórne o średnicy >10 cm i nasilonym świądzie – można stosować kremy sterydowe (np. 0,1% mometazon lub 1% hydrokortyzon 2 razy dziennie przez 5 do 10 dni)
  • W ciężkich reakcjach – mogą być zalecone glikortykosteroidy ogólne (np. prednizon 1 mg/kg mc/dobę, maks.50 mg, stosowany przez 5 do 7 dni)1

BIBLIOGRAFIA 

Bibliografia:

  1.  Estelle F, Simons R, MD, FRCPC. Large local reactions to mosquito bites (Skeeter Syndrome). 
  2. Peng Z, Simons FE. Advances in mosquito allergy. Curr Opin Allergy Clin Immunol 2007; 7:350.
  3. Rudzki Edward, Alergeny., Medycyna praktyczna, Kraków 2008, s. 580-586.
  4. Reunala T, Brummer-Korvenkontio H, Räsänen L, et al. Passive transfer of cutaneous mosquito-bite hypersensitivity by IgE anti-saliva antibodies. J Allergy Clin Immunol 1994; 94:902.
  5. Peng Z, Yang M, Simons FE. Immunologic mechanisms in mosquito allergy: correlation of skin reactions with specific IgE and IgG antibodies and lymphocyte proliferation response to mosquito antigens. Ann Allergy Asthma Immunol 1996; 77:238.
  6. Simons FE, Peng Z. Skeeter syndrome. J Allergy Clin Immunol 1999; 104:705.
  7. McCormack DR, Salata KF, Hershey JN, et al. Mosquito bite anaphylaxis: immunotherapy with whole body extracts. Ann Allergy Asthma Immunol 1995; 74:39.